Rynek fotowoltaiczny w Polsce – analiza rynku

Analiza popytu

 Informacje ogólne

Obecnie w Polsce popyt na usługi fotowoltaiczne minimalnie wzrasta, choć w porównaniu chociażby do Niemiec branża ta nie jest ciągle tak duża. Spowodowane jest to wysokimi kosztami instalacji oraz montażu tego typu urządzeń. Ponadto brak lepszych uregulowań prawnych w postaci dopłat do wytwarzanej zielonej energii za pomocą fotowoltaiki sprawia, że sektor fotowoltaiki nie jest zbyt opłacalnym przedsięwzięciem. Obecny okres zwrotu inwestycji wynosi około 20 lat[1] (poniżej przykład wraz z objaśnieniami).

 

• Scenariusz „AKTUALNY” prezentuje inwestycję w fotowoltaikę w przypadku obowiązujących przepisów – ustawa Prawo energetyczne;

• Scenariusz „MIKRO” prezentuje inwestycję w fotowoltaikę (do 100 kWp) według projektu ustawy o OZE, którą poprzedza ,,mały trójpak”; w tym scenariuszu inwestor otrzymuje gwarantowaną taryfę za wyprodukowaną energię

• Scenariusz „MEGA” prezentuje inwestycję w fotowoltaikę (powyżej 100 kWp) według projektu ustawy o OZE którą poprzedza ,,mały trójpak”; w tym scenariuszu inwestor otrzymuje hurtową cenę za energię elektryczną oraz 2,85 zielonego certyfikatu (współczynnik korekcyjny dla fotowoltaiki = 2,85).[2]

 

Ponadto położenie Polski, uwzględniając aspekt jej nasłonecznienia, nie przyczynia się do bardziej znacznego rozwoju fotowoltaiki w Polsce.

Z poniższych zestawień można wywnioskować, iż najlepszymi rejonami inwestowania w systemy fotowoltaiczne są rejony: nadmorski oraz wschodni. Rejon centralny, stanowiący największą cześć Polski można określić jako region pośredni dla rozwoju produkcji zielonej energii, co jednakże nie wyklucza go z dochodowego obszaru inwestowania.

 

Rysunek 3– Mapa Polski ilustrująca stopień nasłonecznienia Polski w ciągu roku[3]

 

Rejon

Cały rok (I – XII)

Okres letni (IV -IX)

Okres zimowy (X – III)

Wschodni

1081

821

260

Nadmorski

1076

881

195

Zachodni

989

785

204

Centralny

985

785

200

Sudecki

962

682

280

Podkarpacki

950

712

238

 

Tabela 4– Zasoby promieniowania słonecznego w wybranych rejonach Polski (kWh/m2/rok) – opracowanie własne[4]

 

Jednakże projekt Ustawy o OZE pozwala z optymizmem patrzeć na rozwój tej branży na rynku polskim w perspektywie czasu. Ustalenie odpowiednich taryf gwarantowanych oraz ceny zielonych certyfikatów (modyfikowanych rokrocznie o stopę inflacji) pozwoli inwestorom czerpać znaczne korzyści finansowe ze sprzedaży wytwarzanej energii. Przy spełnieniu założeń projektowych Ustawy okres zwrotu inwestycji szacowany jest na poziomie 6-7 lat[5].

Ponadto do wzrostu popytu na instalacje fotowoltaiczne przyczynia się także wzrost świadomości w dziedzinie ochrony środowiska wśród Polaków. Z przeprowadzonego sondażu przez GfK Polonia w czerwcu 2012r. wynika, iż większość obywateli Polski, chciałaby, aby ich kraj kojarzony był z rozwojem zielonej energii.

 

 

Wykres 4- Badanie na temat społecznej akceptacji dla energetyki konwencjonalnej i odnawialnej[6]

 

            Popyt w branży fotowoltaiki kreowany jest także poprzez szeroki wachlarz dotacji oraz preferencyjnych pożyczek na systemy solarne. Wsparcie z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz urzędów miast, a także kredyty na korzystnych warunkach przyczyniły się do rozwoju tej części rynku.

 

Popyt indywidualny

 

Popyt indywidualny jest analizą danych dotyczących mikroinstalacji fotowoltaicznych (do 20 kW), montowanych przez klientów indywidualnych (nie firmy). Jednym z najczęściej wybieranych lokalizacji montażu instalacji fotowoltaicznej są dachy domów jednorodzinnych.

 

Lata

Budynki

ogółem

w tym (w podziale nie uwzględniono budynków niemieszkalnych oraz o nieustalonym rodzaju)

budynki mieszkalne

Zbiorowego zakwaterowania

jednorodzinne

wielomieszkaniowe

 

w tys.

2002

5 384

4 795

430

2

2011

6 111

5 522

447

4

Tabela 5– Liczba budynków według spisu w 2002 r. oraz 2011 r. [9]

 

Jak wynika z powyższej tabeli, potencjalnych odbiorców/producentów energii odnawialnej w Polsce jest 5 522 tys. Wg ekspertów średnia wielkość dachu domu jednorodzinnego w Polsce wynosi około 100 m2.

 

5 522 000 x 100 m2 = 552 200 000 m2 à jest to szacunkowa ogólna powierzchnia dachów domów jednorodzinnych w Polsce

 

Czynnikiem determinującym zakup oraz montaż instalacji fotowoltaicznych oprócz świadomości ochrony środowiska jest nie tylko możliwość czerpania zysku ze sprzedaży wytworzonej zielonej energii, lecz także wynikające z tego tytułu oszczędności. Jednakże w popyt realny mogą się przekształcić tylko te potrzeby, którym towarzyszy zamiar ich zaspokojenia i które mogą być poparte realnym funduszem nabywczym.

 

 

Zużycie energii elektrycznej (w GWh)

Województwa

2009

2010

2011

Ogólnie

17744,2

18406,1

18109,5

Dolnośląskie

1352,7

1564,3

1545,5

Kujawsko-pomorskie

861,1

878,1

859,1

Lubelskie

673,7

687,0

681,3

Lubuskie

460,2

468,0

464,3

Łódzkie

1274,5

1312,0

1282,7

Małopolskie

1430,6

1506,0

1463,3

Mazowieckie

3014,9

3102,2

3105,1

Opolskie

423,3

470,2

428,5

Podkarpackie

518,7

532,1

537,4

Podlaskie

462,9

473,7

470,6

Pomorskie

1234,9

1259,6

1238,2

Śląskie

2807,2

2861,8

2818,0

Świętokrzyskie

355,5

362,5

358,7

Warmińsko-mazurskie

587,2

594,2

565,1

Wielkopolskie

1445,2

1471,0

1441,6

Zachodniopomorskie

841,6

863,2

850,1

 

Tabela 6– Zużycie energii elektrycznej w podziale na województwa w latach 2009 – 2011[10]

 

Jak wynika z powyższego zestawienia zużycie energii elektrycznej w roku 2010 było zdecydowanie wyższe, niż w roku poprzednim (2009). Natomiast w roku 2011 zużycie energii nieznacznie spadło, jednakże zgodnie z dokumentem ,,Polityka energetyczna Polski do 2030r.” oraz wykresem poniżej, cena energii sukcesywnie będzie wzrastać. W związku z powyższym zmniejszenie ilości zużycia energii elektrycznej nie będzie przekładało się na mniejsze rachunki odbiorców tejże energii.

 

Ponadto poprzez wartość zużycia energii elektrycznej per capita można wyliczyć, że Polacy średnio zużywają 773,7 kWh rocznie, co oznacza, że 4-osobowe gospodarstwo domowe zużywałoby 3094,8 kWh. Tę wielkość zaspokoiłaby instalacja fotowoltaiczna o mocy ok. 3,5 kWp i każda większa moc wiązałaby się ze znaczącym zyskiem dla wspomnianego gospodarstwa.

Warto również zauważyć, iż popyt na instalacje wzrasta także ze względu na zmniejszające się ceny systemów fotowoltaicznych, co ściśle powiązane jest z większą ilością firm konkurencyjnych. W ciągu kilku ostatnich lat koszt instalacji w przeliczeniu na 1 Wp spadł z poziomu 8 EURO do wartości około 1 EURO. Wg raportu opublikowanego przez światowego producenta systemów fotowoltaicznych firmy konsultingowej Photon, średnią cena na rynku detalicznym wynosi:

·         moduły monokrystaliczne - 0,71 EURO/Wp

·         moduły polikrystaliczne - ok. 0,62 EURO/Wp

·         moduły zaimportowane z Chin - 0,58 EURO/Wp

W konsekwencji powyższych informacji wraz z wzrostem rachunków za prąd również osoby fizyczne zaczynają myśleć nad alternatywnymi kanałami pozyskania energii. Najbardziej oczywistym wydają się być systemy fotowoltaiczne.

Do potencjalnych odbiorców/producentów energii elektrycznej można zaliczyć oprócz domów jednorodzinnych, przede wszystkim gospodarstwa rolne. Z reguły tego typu gospodarstwa dysponują większą ilością budynków, co związane jest z dużą ilością połaci dachowej, na której istnieje możliwość montażu urządzeń fotowoltaicznych.oju fotowoltaiki w przypadku mniejszych instalacji dla rolników. Natomiast najmniej gospodarstw usytuowanych jest w województwach: lubuskim, opolskim oraz zachodniopomorskim, co oznacza, iż popyt w tych regionach na instalacje fotowoltaiczne może być mniejszy.

Biorąc pod uwagę łączną ilość zarówno budynków jednorodzinnych oraz ilość gospodarstw rolnych, w Polsce znajduję się potencjalnie 7 799 600 budynków, na których montaż instalacji fotowoltaicznej jest możliwy.

Ponadto montaż instalacji fotowoltaicznych możliwy jest także w postaci systemów usytuowanych na powierzchni gruntowej. Poniżej przedstawiono średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w poszczególnych województwach w 2013 roku (w hektarach).

 

Wykres 9- Średnia wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w poszczególnych województwach w 2013 roku (w hektarach).

Średnia wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w Polsce w 2013 roku wynosi 10,42 ha. Największe gospodarstwa znajdują się w województwach: zachodniopomorskim, warmińsko-mazurskim oraz lubiskim co stwarza największe perspektywy rozwoju fotowoltaiki w przypadku większych instalacji dla rolników. Natomiast stosunkowo najmniejsze powierzchniowo gospodarstwa rolne znajdują się w województwach: małopolskim, podkarpackim oraz świętokrzyskim co oznacza, iż popyt w tych regionach na instalacje fotowoltaiczne może być mniejszy.

Popyt na mikroinstalacje może być hamowany poprzez występujący niekiedy problem z podłączeniem mikroinstalacji (do 40 kWp) do sieci energetycznej. Wg Polskiego Towarzystwa Fotowoltaiki (PTPV) zdarza się, że przedsiębiorstwa energetyczne odpowiedzialne za dystrybucję energii odmawiają zgody na przyłączenie mikroinstalacji. Przedsiębiorstwa tłumaczą się tym, że jest to niemożliwe, ponieważ instalacje, które nie zostały zbudowane i zatwierdzone przez certyfikowanych instalatorów mikroinstalacji nie mogą zostać podłączone do sieci energetycznej. Firmy w swych wyjaśnieniach powołują się na nowelizację ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne. Wg PTPV powyższe postępowanie przedsiębiorstw jest bezprawne, gdyż przepisy ustawy nie nakazują posiadania takiego certyfikatu. Określają one jedynie uprawnienia jakie musi posiadać instalator, ale nie ma tam przymusu posiadania jakichkolwiek certyfikatów. Certyfikat jest dobrowolnym dodatkowym dokumentem.

 

Popyt instytucjonalny

Instalacje fotowoltaiczne cieszą się także zainteresowaniem nie tylko wśród klientów indywidualnych, lecz także wśród firm lub różnego typu instytucji, które chcą inwestować swoje pieniądze w systemy fotowoltaiczne w różnych celach, m .in.:

·         Dywersyfikacja pozyskiwania energii,

·         Zielony marketing,

·         Zwiększenie atrakcyjności firmy/instytucji w odniesieniu do konkurencji,

·         Dopłaty z instytucji europejskich lub państwowych,

·         Obniżenie kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa (niższe rachunki za energię),

·         Zmiana wizerunku firmy/instytucji,

·         Wymóg prawny,

·         Zysk ze sprzedaży energii.

 

Najlepsza lokalizacją (tak samo jak w przypadku klientów indywidualnych) są zarówno dachy np. hal produkcyjnych lub sportowych, jak i budowa tzw. farm energii odnawialnej.

Farmy energii odnawialnej są nastawione wyłącznie na sprzedaż wytworzonej energii. W Polsce obecnie znajduję się jedna działająca duża farma fotowoltaiczna, o łącznej mocy 1 MWp (farma fotowoltaiczna w Wierzchosławicach należąca do spółki Energia Wierzchosławice Sp. z o.o.), natomiast w perspektywie lat 2013-2014 ma zostać uruchomiona druga duża farma fotowoltaiczna - o mocy 4 MWp (kompleks Podlasie Solar Park powstanie w miejscowościach Kolno, Lipsk i Jedwabne).

1.      Farma w Wierzchosławicach (województwo małopolskie)

Budowa farmy rozpoczęła się 15 lipca 2011 roku, zakończyła 30 września 2011 roku. Energia produkowana w farmie jest sprzedawana bezpośrednio do sieci energetycznej. Farma składa się z 4445 paneli słonecznych (każdy o mocy 225 W), na działce o powierzchni 2 ha. W pierwszym roku funkcjonowania farma fotowoltaiczna w Wierzchosławicach o mocy 1 MWp wyprodukowała 1000 MWh energii elektrycznej. Władze spółki rozważają jej rozbudowę o 0,8 MW.

2.      Kompleks Podlasie Solar Park (województwo podlaskie)

Inwestycja prowadzona jest przez firmę E3 AMB ENERGIA Sp. z o.o. Farma zajmie ok. 8 ha i będzie kosztować ok. 28 mln PLN. Moc energetyczna Podlasie Solar Park wyniesie 4 MW.

 

Jak podaje wiarygodna strona internetowa inzynierpv.pl spółka Novavis ma w planach budowę farmy fotowoltaicznej o mocy 1 MWp pod Lidzbarkiem w miejscowości Dłutowo. Grunt pod instalację wynosi 2,5 ha. Planowany rozruch instalacji może nastąpić już w styczniu 2015 roku.[13]

Ponadto na lotnisku w Gryźlinach, w powiecie olsztyńskim na powierzchni około 1 hektara powstanie elektrownia słoneczna. Koszt projektu instalacji o mocy 1 MWp szacuje się na 20 mln PLN. Elektrownia wyprodukuje 900 MWh rocznie, co zasili w prąd około 500 gospodarstw domowych.

Powołując się na doniesienia prasowe firma Energa[14] planuje budowę farmy fotowoltaicznej o mocy od 1,6 do 2 MW wraz z towarzyszącą infrastrukturą, która będzie usytuowana na terenie nie większym niż 4 ha w Gdańsku w dzielnicy Płonia. Termin realizacji to 26 miesięcy. Obecnie Energa zakwalifikowała sześciu wykonawców do przetargu na budowę elektrowni fotowoltaicznej, co wskazuje na zaawansowany etap prac.

Jak wskazują powyższe przykłady popyt na średnie i duże farmy fotowoltaiczne rokrocznie wzrasta, co pozwala pozytywnie patrzeć w przyszły rozwój zapotrzebowania na duże farmy fotowoltaiczne na rynku polskim.

 



[1] www.reo.pl/dlaczego-warto-inwestowac-w-fotowoltaike

[3] www.gazeta-dobryznak.pl/index.php?art=1096

[4] Ibidem

[5] gramwzielone.pl/energia-sloneczna/3442/okres-zwrotu-inwestycji-w-farme-fotowoltaiczna-moze-wyniesc-6-7-lat

[6] Opracowanie własne na podstawie gramwzielone.pl/trendy/3264/sondaz-gfk-polonia-polacy-przychylni-energii-odnawialnej

[7] Energia ze źródeł odnawialnych w 2011, Warszawa 2012, GUS

[8] Energia odnawialna w Polsce 2012 – Raport Gramwzielone.pl

[9] Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2011, Warszawa 2012, GUS, str. 27.

[10] Roczniki Województw 2009-2011, GUS, Rocznik Statystyczny Województw 2012, GUS.

[11] Źródło: Rocznik Statystyczny Województw 2012, GUS

[12] Ogłoszenie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 20 września 2013 r. w sprawie wielkości średniej powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w poszczególnych województwach oraz średniej powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju w 2013 roku.

[13] inzynierpv.pl/10/08/nowy-projekt-farmy-fotowoltaicznej

[14] Największy w Polsce sprzedawca energii zielonej. Posiada ponad 18 proc. udziału energii z OZE w portfelu sprzedaży energii do odbiorców końcowych. Produkcja energii zielonej odbywa się w sieci 46 własnych elektrowni wodnych oraz w instalacjach spalających biomasę. Do sieci Grupy przyłączonych jest ok. 1670 MW mocy zainstalowanych w odnawialnych źródłach energii, co stanowi około 35 proc. wszystkich mocy OZE zainstalowanych w Polsce.